माहिती अधिकार कायदा 2005: सरकारकडून उत्तर कशें मिळवपाचें आणि RTI कशें दाखल करपाचें

RTI कायद्यान प्रत्येक भारतीय नागरीकाक सार्वजनिक प्राधिकरणांकडून धरून असलेल्या माहितीची प्रवेशाची हक्क दिला. प्रक्रिया, वेळमर्यादा, अपवाद, आनी माहिती चुकीन नाकारल्यास अपील कशी करची ते जाणून घ्या.

15 May 2026

Law Saral संपादकीय टीम — कायदेशीर संशोधन आणि सामग्री पुनरावलोकन

परीक्षित केलें आड. हरविजयसिंह एच. गोहिल, वकील — बार कौन्सिल ऑफ गुजरात · जी/954/1994

RTI कायदो कितें आसा?

Right to Information Act, 2005 (RTI Act) 12 October 2005-cho disan lagu zala. Hya khatir pratyek Bharatiya nagirikak hak diunk yeta ki tanni konnachi public authority - central, state, vo local government body, jo public money vavrun chalu asa, kadin information magunk.

RTI कायद्यान भारतांत साशनाच्या जबाबदारीत आमूलाग्र बदल घडलो. ह्या कायद्याचो अमल जाल्याचेर दोन दशका जाल्यार, लाखो RTI अर्जांनी भ्रष्ट्राचार, प्रकल्पांची उशिरान होणारी अंमलबजावणी, चुकीची सार्वजनिक कामं आनी सेवा नाकारपाचो पर्दाफाश केलो — ह्या सगळ्यान RTI कायद्यान सामान्य नागरिकांक उपलब्ध असलेलो एक सशक्त नागरी साधन बनवलो.

Tumka Kiteak Magpak Zai?

कलम 2(f) अंतर्गत, माहिती ह्या गोष्टींना समाविष्ट करत: रेकॉर्ड्स, दस्तावेज, मेमोज, ईमेल्स, मत, सल्ले, प्रेस रिलीजेस, सर्क्युलर्स, ऑर्डर्स, लॉगबुक्स, कॉन्ट्रॅक्ट्स, रिपोर्ट्स, पेपर्स, सॅम्पल्स, आनी डाटा कोणत्याही स्वरूपात धरलेली माहिती — इलेक्ट्रॉनिक, डिजिटल, प्रिंटेड, वा अन्य प्रकारे

Tumka magunk zai: Pending application vo filecho status Administrative decisionche karan Government projectvarche kharch Appointments, tenders, vo contractsche vivar Public authorities dhorun raklele documentsche copies

RTI दाखिल कोणी करू शकता?

Konnui Indian nagrik RTI application file korunk zai. Ek casecho part aschem, professional aschem, vo affected person aschem mhunnchem konnuch zai na. Civic interest eklochi motivation zata.

RTI companies, trusts, NGOs, vo itar legal entities vochun file korunk mellta - fakt vyakti rupantlo nagrikach korunk mellta.

RTI अर्ज कसा दाखल करचें — कलम 6

Pailo Paddo: Yogya Sarvajanik Pradhikaran Oolokpa Tumka zai chi mahiti kon ministry, department, vo sanghatna khatir asa, te oolokpa. Kendriya sarkari sanghatna Central Information Commission (CIC) khatir astat; rajya sarkari sanghatna tanchi tanchi State Information Commission (SIC) khatir astat.

Step 2: Arz Kaddchem Arz likhit aschem zai — sadya kaghadant vo type kelolem. Nirdharit format na. Arz Central Public Information Officer (CPIO) vo State Public Information Officer (SPIO) chya naavak korunk zai. Sang: Tumka koslo visheys maahit zaunk zai (spasht ani nischit — aspasht magni khubach vellar naakar korunk yetat vo adhoor maahit diunk yetat) Tumcho naav ani patto

Step 3: Shulk bharpa Kendriya sarkari vibhag: ₹10 (demand draft, banker's cheque, Indian postal order, voch kaida kitlea officeant) Rajya sarkar: Shulk vary karta — sadharan ₹10–₹50 rajyapramane Garibi rekhechem khallim lok shulkantun mukta (BPL certificate jodunk)

पावलो ४: अर्ज सादर करा अर्ज सादर करू शकतात: सार्वजनिक प्राधिकरणाच्या कार्यालयात प्रत्यक्ष पोस्टानें ऑनलाइन RTI ऑनलाइन पोर्टलद्वारे (rtionline.gov.in (https://rtionline.gov.in)) केंद्रीय सरकारी संस्थांसाठी — फी स्टँप गरजेचो नाय; नेट बँकिंग/कार्डानें भरणा

Timelines — विभाग 7

सामान्य उत्तर: अर्ज प्राप्त जाल्याचेर 30 दिवसां इतर जीवन वा स्वातंत्र्य विषयक प्रकरणी: 48 तासां इतर हस्तांतरित अर्ज: एकूण 35 दिवसां इतर (हस्तांतरणाक लागून 5 दिवस + नव्या PIOक लागून 30 दिवस)

जर तुम्ही तिसऱ्या पक्षाशी संबंधित माहितीची मागणी केली, तर PIO ला तिसऱ्या पक्षाला उत्तर देण्याची संधी द्यावी लागते (कलम 11), ज्यामुळे वेळ वाढू शकतो.

मुख्य सूट — कलम 8

RTI कायदो पूर्णपणे नाय. सार्वजनिक प्राधिकरणांक माहिती न देपाची कायदेशीर परवानगी आसा जेंका: राष्ट्रीय सुरक्षा, सार्वभौमत्व, वा रणनीतिक हितांवर परिणाम होतो कॅबिनेट कागदपत्रां वा विचारवंत अभिलेखांशी संबंधित आसा (निर्णय घेतल्यापर्यंत) जेंका कोणाच्या जीवन वा सुरक्षा धोक्यात येता परदेशी सरकाराकडून विश्वासानं मिळयली माहिती आसा व्यापारी दृष्टीनं संवेदनशील वा व्यापार रहस्य माहिती आसा (जेंका उघड केल्यास तिसऱ्या पक्षाच्या स्पर्धात्मक स्थितीवर परिणाम होतो) सार्वजनिक हिताचो कोणताच कारण नसपाक व्यक्तिगत माहिती आसा गुन्ह्यांच्या तपासणी वा खटल्यांशी संबंधित आसा

तरीपण, माफ केलेली माहिती जाहीर करपाची गरज पडता, जेंव्हा जाहीर करपाचो सार्वजनिक हित नुकसानापेक्षा जास्त असता — ह्या बाबतीत PIO-आणें ह्या तोलामोलाचो विचार करपाचो.

पयली अपील — कलम 19(1)

जर CPIO/SPIO: वेळेच्या मर्यादेत उत्तर दिलें नाय माहिती देयक नकार दिला अपूर्ण वा चुकीची माहिती दिली जास्त शुल्क आकारलें

Tumka first appeal First Appellate Authority (FAA) kade — jo ki CPIO peksha senior officer asa tya same public authorityant — 30 disan andar file korpak shakta, reply mellta ani reply period zaunchea 30 disan andar.

FAA-k 30 disancher (karann sangun 45 disan paryant vadunk shakta) nirnay ghevpak zai.

दुसरी अपील — कलम 19(3)

Pahili appealant santusht na zalear, tumka dusri appeal file korunk melo: Central Information Commission (CIC) — kendriya sarkari vibhagank State Information Commission (SIC) — rajya sarkari vibhagank

Dusri appeal 90 dis andar file korunk zai paichi poyli appeal orderantlem. Information Commission he kaam korunk shakta: Mahiti ughad korunk adesh ditat Vilambak hatun defaulting PIOcher divsak ₹250 cho dand (vattun ₹25,000) lavunk PIOcher disciplinary action recommend korunk

विभाग 4 — सक्रीय प्रकटीकरण

Section 4 mhojea pratyek public authorityak sanghatit prakarachi mahiti tanchi websitear svayampurn ropak prakashit korunk farz korta — budget, sanghatna rachna, adhikariank diylelea adhikar ani kartavy, chalu yojnancho vivar, tender suchna ani itli. Hya mulem niyamit mahiticho RTI applications file korpak ghatta.

व्यवहारिक टिप्स

Niyamit asat — "kitlem filesache copies, [road] bandpak [year] bhorli, kharch ani contractorachi mahiti" haan "roads bhorchi soglem mahiti" peksha farik upayogi. Section ulov — tumche applicationant "under the Right to Information Act, 2005" samavish kar. Pramaan rakha — postal receipt, acknowledgment, vo online submission confirmation samballun rakha. Tarikh ulov — 30-disancho deadline tumche calendarant mark kar; uttar na ailear tumcho pailo appeal veghen file kar. Online filing vapra central government bodies khatir — hea mulem ek automatic trail tayar zata.

निष्कर्ष

RTI Act Bharatiya nagarikank hatantlea sabkaim shaktishali javabdari sadhnankantlim ek mhann'vopkarak sadhan asa. Hyaak lagta na kaidochi mahiti, na adik kharcha, ani na ekdam sodanchit likhit arji. Tumka vilambit ration cardak apatti karunk, public works projectache records magunk, vo ek administrative nirnayak prashn karunk, RTI ha tumcho pratham sopan asa.

Ha lekh RTI Act, 2005 vishay jannek shikshan gyaan divta. Ha kaidecho sallok dena nai. Law Saral ek AI-powered technology platform asa — ek kaidecho firm vo kaidecho sallok denar na.